නිහඬ මාරයාගේ ආගමනය: දින 14ක් ඇතුළත ඕනෑම අයෙකු බිලිගත හැකි "නිපා" (Nipah) වෛරසය ගැන ඔබ දන්නවාද?
ලෝකය පුරා වසංගත රෝග පිළිබඳ බිය නැවතත් හිස ඔසවමින් පවතී. ඒ අතරින් "නිපා" (Nipah - NiV) වෛරසය වෛද්ය විද්යාඥයින්ගේ දැඩි අවධානයට ලක්ව ඇත්තේ එහි ඇති අසාමාන්ය මරණීය අනුපාතය (40% සිට 75% දක්වා) සහ එය ශරීරගත වූ පසු හැසිරෙන ආකාරය නිසාය.
බොහෝ දෙනෙක් නොදන්නා, නමුත් වඩාත්ම භයානක කරුණ මෙයයි:
"වෛරසය ශරීරගත වී රෝග ලක්ෂණ මතු වීමට දින 4 සිට 14 දක්වා කාලයක් ගත විය හැකියි."
මෙම ලිපිය මගින් නිපා වෛරසයේ මෙම "නිහඬ කාලය" (Incubation Period) සහ එය අපට බලපාන ආකාරය වෛද්ය විද්යාත්මකව විමසා බලමු.
1. නිහඬ මාරයා: දින 14ක අභිරහස (The Incubation Period)
සාමාන්ය උණ රෝගයක් මෙන් නොව නිපා වෛරසයේ ඇති ලොකුම අභියෝගය වන්නේ එහි බීජෞෂණ සමයයි. වෛද්ය පර්යේෂණවලට අනුව:
කාල පරාසය: වෛරසය ඇතුළු වූ මොහොතේම රෝගියා රෝගී වන්නේ නැත. දින 4ක් සහ දින 14ක් අතර කාලයක් වෛරසය ශරීරය තුළ නිහඬව වර්ධනය වේ.
විශේෂ අවස්ථා: The Lancet Infectious Diseases වාර්තාවලට අනුව මෙම කාලය දින 45ක් දක්වා දීර්ඝ වූ අවස්ථා ද කලාතුරකින් වාර්තා වී ඇත.
අවදානම: මෙම කාලය තුළ පුද්ගලයාට තමන් රෝගී බව නොදැනෙන නිසා, ඔහු සමාජයේ නිදහසේ ගැවසීමෙන් තවත් පිරිසකට රෝගය බෝ කිරීමේ බරපතල අවදානමක් පවතී.
2. රෝගය බෝවන්නේ කෙසේද? (Transmission)
නිපා යනු සතුන්ගෙන් මිනිසුන්ට බෝවන (Zoonotic) වෛරසයකි.
පළතුරු වවුලන් (Fruit Bats): වෛරසයේ ස්වභාවික වාහකයා වේ. වවුලන් අනුභව කර ඉතිරි කළ හෝ ඔවුන්ගේ මුත්රා/කෙළ තැවරුණු පලතුරු (අඹ, පේර වැනි) මිනිසුන් අනුභව කිරීම මගින් මෙය මූලිකව ශරීරගත වේ.
මිනිසාගෙන් මිනිසාට: ආසාදිත රෝගියෙකුගේ ශරීර තරල හරහා පවුලේ අයට හෝ සාත්තු කරන්නන්ට බෝ විය හැක.
3. මාරාන්තික රෝග ලක්ෂණ (Clinical Progression)
දින 14ක නිහඬ කාලයෙන් පසු රෝග ලක්ෂණ ඉතා වේගයෙන් හා දරුණු ලෙස මතු වේ:
මුල් අවධිය: තද උණ, හිසරදය, උගුරේ වේදනාව සහ වමනය.
දෙවන අවධිය: ක්ලාන්තය, නිදිමත ගතිය සහ සිහිකල්පනාව වෙනස් වීම.
තීරණාත්මක අවධිය (Encephalitis): වෛරසය මොළයට පහර දීම නිසා මොළය ඉදිමීමට ලක් වේ. මෙය ඉතා දරුණු තත්ත්වයක් වන අතර පැය 24-48ත් අතර කාලයකදී රෝගියා කෝමා (Coma) තත්ත්වයට හෝ මරණයට පත්විය හැක.
4. ආරක්ෂා විය හැක්කේ කෙසේද?
නිපා වෛරසය සඳහා නිශ්චිත ඖෂධයක් හෝ එන්නතක් මෙතෙක් සොයාගෙන නොමැත. එබැවින් වැළැක්වීම එකම විසඳුමයි.
පලතුරු ගැන සැළකිලිමත් වන්න: කුරුල්ලන් හෝ සතුන් කෑ බවට සලකුණු ඇති පලතුරු අනුභවයෙන් වළකින්න. පලතුරු හොඳින් සෝදා පොත්ත ඉවත් කර ආහාරයට ගන්න.
වවුලන්ගෙන් ඈත් වන්න: වවුලන් ගැවසෙන ගස් යට ඇති විවෘත ජල මූලාශ්ර ආවරණය කර තබන්න.
සනීපාරක්ෂාව: රෝග ලක්ෂණ ඇති අය අසලට යාමෙන් වළකින්න. මුව ආවරණ පළඳින්න.
සාරාංශය
"වෛරසය ශරීරගත වී රෝග ලක්ෂණ මතු වීමට දින 4 සිට 14 දක්වා කාලයක් ගත විය හැකියි" යන්න හුදෙක් වෛද්ය පාඨයක් නොව, අප අවදියෙන් සිටිය යුතු කාල පරාසයයි. නිවැරදි සෞඛ්ය පුරුදු අනුගමනය කිරීමෙන් මෙම මාරාන්තික වෛරසයෙන් ආරක්ෂා වීමට අපට හැකියාව ඇත.
මූලාශ්ර (References):
World Health Organization (WHO) - Nipah Virus Fact Sheet
Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
The Lancet Infectious Diseases Journal