අම්මෝ! අපේ මොළය එයාටම බඩගිනි වෙලා තමන්වම කනවලු නේද? 🧠🍽️
ඔන්න වැඩක්... අපි හිතාගෙන හිටියේ අපේ මොළය හරිම වැදගත්, බොහොම ගෞරවනීය විදිහට ඉන්න ඉන්ද්රියයක් කියලානේ. හැබැයි අලුත්ම ආරංචි විදිහට, මේ කතාව ඇහුවම ඔයා "හොල්මන්" වෙයි!
1. මොළයත් "ක්ලීනින්" සර්විස් එකක් දාගෙන!
මොළයට එක පාරටම පිස්සු හැදිලා තමන්වම කනවා නෙවෙයි. මෙයා හරිම පිළිවෙළට ඉන්න කැමති කෙනෙක්. දවස පුරාම වැඩ කරලා මොළය ඇතුළේ එකතු වෙන "සෛල කුණු" (Dead cells) මොළය විසින්ම අතුගාලා දානවා. ඒ කියන්නේ මොළය කරන්නේ තමන්ගේම පරණ කෑලි "කෑමට ගෙන" ඒ අවට පිරිසිදු කරන එකයි.
2. රෑට මොකද වෙන්නේ? (The Midnight Snack)
වැඩිම හරියක් මේ "කෑම" සිද්ධ වෙන්නේ ඔයා නිදාගත්තට පස්සේ. ඔයා නිදි ලෝකේ ඉන්නකොට, මොළයේ ඉන්න Microglia කියන "පිරිසිදු කරන්නෝ" ටික සක්රීය වෙනවා. මුන් ටික පරණ ස්නායු සම්බන්ධතා (Synapses) ටිකක් ගාණට අයින් කරලා දානවා. හරියට අලුත් අලුත් දේවල් දාගන්න ඉඩ හදනවා වගේ වැඩක්!
3. නිදි මැරුවොත් මොළය "බඩජාරියෙක්" වෙනවා!
මෙන්න මේක තමයි ලොකුම ගොසිප් එක. ඔයා දිගටම නිදි මැරුවොත්, මේ පිරිසිදු කරන කට්ටියට (Microglia) නිකන් "පිස්සු" වගේ හැදෙනවලු. එතකොට උන් කුණු කසළ විතරක් නෙවෙයි, ඔයාගේ මතකයන් රඳවා ගන්න තියෙන හොඳ සෛලත් කන්න පටන් ගන්නවා! ඒ කියන්නේ හරියට නිදාගත්තේ නැත්නම් මොළය තමන්වම ඕනෑවට වඩා වැඩියෙන් "හූරගෙන" කන්න පටන් ගන්නවා කියන එකයි.
4. මේක හොඳක්ද?
ඇත්තටම මේක හොඳ දෙයක්. මොකද පරණ දේවල් අයින් වුණේ නැත්නම් මොළය "ජෑම්" වෙන්න පුළුවන්. හැබැයි ඉතින්, ලිමිට් එකක් තියෙන්න ඕනේ. නැත්නම් අන්තිමට මතක තියෙන්නේ උදේට කාපු කෑම විතරයි!
මොළය තමන්වම කන්නේ ඔයාව "අලුත්" (Update) කරන්නයි. හැබැයි හරියට නිදාගත්තේ නැත්නම්, ඒක හරියට "ගෙදර සුද්ද කරන්න ආපු කෙනා ගෙදර බඩුත් අරන් යනවා" වගේ වැඩක් වෙන්න පුළුවන්!
ඔයාට මොළයේ මේ "අමුතු කෑම" ගැන තව විද්යාත්මක විස්තර (උදාහරණයක් විදිහට මොළයේ සෛල වර්ග ගැන) දැනගන්න ඕනෙද? නැත්නම් වෙනත් රසවත් මාතෘකාවක් ගැන කතා කරමුද?